Pırlantanın Taklitleri - Karborit (Carborite)

Yakın dönemde piyasaya çıkan karboritin fikir aşaması 1970 yılında oluşmuş. Percie von Rosen emeklilik projesi olarak adlandırmış bunu.  Mozanitin gelişmiş versiyonu dersek yanlış bir terim olmaz. Günümüzde elmasın en yakın taklidi karborittir.

Karborit piyasaya daha yeni sunulduğu için hakkında pek bilgi yoktur. Üretici firma da taklit edilmemesi için bazı bilgileri açıklamama taraftarı. O yüzden şu an elimizde kimyasal ve fiziksel bazı değerleri mevcut değil. Ama aldığımız bilgileri kabaca anlatabilirim.

Ham haldeki karboritler

Mozanitle pırlanta arasındaki farkları azaltmak adına yapılmış bir proje. Mozaniti ayırma tekniğimiz olan elektrik iletkenliğinin karboritte olmadığı bilgisi geçti elimize. Yani henüz karboriti pırlantadan ayırt edecek bir cihazın varlığından söz edemeyiz. Mozaniti ayırt ettiğimiz ikinci bir yöntem olan çift kırılmayı da minimalize etmişler. Çift kırılmayı yakalayabilen uzman bir göz karboriti de ayırt edebilir. Ama mozanitten daha zor olduğunu belirtmek lazım. Ayrıca mozanitin yüksek olan dispersiyon değerini de indirerek parıltıda elmas görünümünü elde etmiştir. Sertlik bakımından elmasa mozanitten daha yakın olduğu söyleniyor. Elmasın sertliği mohs eşeline göre 10’dur, mozanitin sertliği ise 9.25 iken geliştirilerek 9.75’e çıkarıldığı bilinmektedir. Karboritin sertliği de 9.8 ile 9.9 arasında olduğu tahmin ediliyor. Özgül ağırlık olarak da elmasla mozanit arasında olduğu ön bilgisini aldık. Yani tam olarak mozanitin elmasa çok daha yakın bir türevi diyebiliriz karborit için.

Sentetik elmas üretim tekniklerinden olan CVD yöntemiyle mozanit tohumunu büyüterek, bu arada karbon miktarının artmasıyla kimyasal ve fiziksel özellikleri değişerek karboritin elde edildiğini söyleyebiliriz. Genel merkezi Güney Afrika'da bulunan firmanın, taşları genelde Belçika’da kestirdiği ve her taşın kemerine lazerle seri numarası yazıldığını söyleyebiliriz.

Büyütülmeye hazırlanmış mozanit tohumları

Endüstride kullanmak için değil de birebir pırlantanın yerini almak amacıyla üretildiği için daha titiz bir çalışmayla üretildiğini belirtmekte fayda var.  E – F, G – H ve I olarak üç ayrı tonda üretildiği ve hepsinin VVS – VS kalitesinde olduğu söyleniyor. Fiyat olarak da taş büyüdükçe elbette pırlantayla arasındaki fark açılıyor. O yüzden pırlantanızı güvendiğiniz bir yerden almanızda fayda var.

Pırlanta eğitimlerimize katılmak için başvuru formundan veya egitim@sinapirlanta.com mail adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz

Pırlantanın Taklitleri - Mozanit (Moissanite)

Elmas sadece mücevher sektörüne hitap eden bir mineral değildir, endüstride de elmasın kullanım alanı geniştir. Maliyeti yüksek olduğu için de gerek yerini alabilecek başka bir şey gerekse de sentetiğini ucuza üretebilmek için uzun yıllar çalışmalar yapıldı.

1891 yılında Arizona’da bir meteor kraterini incelerken Henri Moissan tarafından keşfedilen mineral ilk başta elmas zannedildi. Yıllar sonra bunun silisyum karbür olduğu anlaşıldı. Elmas gibi sert bir yapıya sahip olması ve ısı iletkenliğiyle bütün dikkatleri üstüne çekti. Onuruna bu keşfe “Moissanite” mozanit adı verildi.

Henri Moissan

Doğada çok ender bulunan bu mineralin sentezlenmesi elmasa göre daha kolay oldu. İlk başta endüstride büyük bir fayda sağlayan mozanit, daha güzel görünümde üretilerek 1998 yılında Charles & Colvard şirketi tarafından patentini alınarak kuyumculuk sektörüne adım attı.

Elmasın mohs sertlik eşelindeki değeri 10 iken taklitlerinden 9.25 ile ona en yakın olan mozanitti. Mozaniti geliştirme projelerinde 9.75 sertliğe kadar çıktığı bilinmektedir. Dispersiyon (ateş) denilen ışık saçma değeri, pırlantanın 2.5 katı olan mozanit elmasa göre daha parlak bir görünümdedir.

Mozanitin elmasa göre yüksek dispersiyonu

Elmasa yakın ısı iletkenliğine sahip olan mozanit eski tip ısı iletkenliği cihazlarıyla tespit edilememektedir. Özgül ağırlığı da 3.22 olduğundan kumpas karat ilişkisinde elmasın %10’luk yanılma payı içinde kalır ve bu yöntemle de ayırt edilemez.

Peki, mozanit ile pırlanta nasıl ayırt edilir?

Bunun için bilimsel iki yöntemden bahsedebiliriz.

İlk yöntem, elektrik iletkenliği farkından yararlanarak ayırt etmektir. Elmasların büyük çoğunluğu elektriğe karşı yalıtkandır. Bor içeren elmasların yarı iletken olduğu bilinmektedir. Oysa mozanit iyi bir elektrik iletkeni olduğu için açık farkları vardır. O yüzden ısı iletkenliğini ölçen cihaz geliştirilerek elektrik iletkenliğine de bakan versiyonu üretilmiştir.

Pırlanta, mozanit ve kübik zirkonun cihazla ayırt edilmesi

İkinci yöntem ise mozanitin içine giren ışığı çift kırmasından faydalanarak ayırt etmektir. Elmasın içine giren belli bir açıyla kırılarak elmas içinde hareket edip tekrar tek bir açıyla çıkış yapar. Mozanitin için giren ışık ise iki farklı açıyla kırılarak farklı açılarla hareket eder. O yüzden mozanitin içine baktığımızda her şeyden ikişer tane görürüz. Bu çift kırılmayı tablasından değil de yandaki fasetlerden daha rahat ayırt edebiliriz. Yandaki fasetlerin de en büyüğü bezel faseti olduğu genelde o tercih edilir.

Mozanitteki çift kırılma

Fiyat olarak küçük taşlarda elmasa yakın değerde olan mozanitin büyük taşlarda elmasa göre gayet düşük kaldığı görülmektedir. Bir uzman tarafından incelenmediği sürece ayırt edilmesi çok zordur.

Eski mozanitlerde hafiften yeşile çalan bir renk tonu vardı. Sonra uzun bir dönem pırlantanın I - J tonlarında üretildi. Yaklaşık üç yıl kadar önce de G - H ve E - F olarak iki farklı tonda daha üretilmeye başlandı. 

Pırlanta eğitimlerimize katılmak için başvuru formundan veya egitim@sinapirlanta.com mail adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz

Pırlantanın Taklitleri - Kübik Zirkon (CZ)

Pırlantaya benzer taşlar içerisinde hala en çok üretileni hiç şüphesiz ki kübik zirkondur. Yıllar boyu süren araştırmalarla geliştirilip 1973 yılında Rus bilim adamları tarafından istenilen sonuca ulaşıldığı açıklandı ve 1976 yılında ticari üretimi başladı. Büyük ilgi gören kübik zirkonun 1980 yılında 60 milyon kırat yani 12 ton üretildiği bilinmektedir. Her geçen gün katlanarak üretimi artmıştır.

Pırlanta formundaki kübik zirkon

Kübik zirkon, kübik zirkonya olarak da anılabilir ancak bazen piyasada zirkon olarak da anılır. Zirkon esasen kimyasal formülü farklı olan bir mineral olduğu için yanlışlığa sebebiyet vermektedir. Kuyumculuk sektöründe kübik zirkona “atom” da denilmektedir. Swarovski marka adıyla ünlenen taş, yine aslında kübik zirkondur.

Üretim maliyeti düşük olduğu için, kübik zirkon kuyumculuk sektöründe pırlanta görünümü elde edilmek istenilen takılarda sıkça kullanılır. Genelde beyaz renkte üretilirken, farklı elementler katılarak pek çok rengi de üretilmeye başlanmıştır.

Peki, kübik zirkonu pırlantadan nasıl ayırt edebiliriz?

Bunun pek çok yolu vardır. Tecrübeyle çoğu kuyumcu ayırt edebilir ama iki yöntemle daha önce bu iki taşı görmemiş birisi bile hiç şüphesiz ayırabilir.

Birinci yöntem elmas yüksek ısı iletkenliğinden yararlanarak ayırt etme yöntemidir. “Diamond tester” adı verilen cihaz oluşturduğu ısıyı ucundaki metal aksamdan temas ettirilen taşa verir ve ısının ne kadarının geri geldiğini ölçer. Elmas çok iyi bir ısı iletkeni olduğu için ısının çoğunluğu geri gelir ve göstergede sonuna kadar tepki verebilir. Kübik ise ısıya karşı yalıtkan olduğu için cihazın verdiği ısı geri gelmez ve göstergede hiçbir hareketlilik olmaz. Aradaki bu farktan çok rahat bir şekilde ayırt edilebilir.

                     Pırlantanın ısı iletkenliği                               Kübik zirkon ise ısıya karşı yalıtkandır

İkinci yöntem ise özgül ağırlık farkından taşları ayırt etmektir. Bunun için kumpasla taşların çap ve yüksekliklerini ölçmemiz gerekir. Bu konuda çalışmalar yapan konunun uzmanları farklı formüller vermiştir ama çoğunlukla kullanılan “maksimum çap X minimum çap X yükseklik X 0.0062 = … ct” formülüdür. Bu formülle hesaplama yaptığımızda çıkan sonuç pırlanta da %10 yanılma payı verebilir. Yanılma payı taşın kesim kriteriyle alakalıdır. Elmasın özgül ağırlığı 3.52, kübik zirkonyanın özgül ağırlığı ise 5.55 ile 6 arasında değiştiği için aynı ölçülerdeki kübik zirkon pırlantadan en az 1.6 kat daha ağır gelir. Aradaki bu büyük farktan rahatlıkla ayırt edilebilir.

Kumpas kırat ilişkisinde pırlantayla kübik zirkonu ayırt etmek

Aynı çap ve yükseklikteki atom ise yaklaşık 0.95 ct gelecektir.

Ayırt etme yöntemleri arasında genelde çizgi testinden bahsedilir. Buradaki prensip de, düz bir çizginin üzerine külahları yukarı bakacak şekilde iki taşı koyduğunuzda kübik zirkon altındaki çizgiyi net bir şekilde gösterirken pırlanta ışığı kırdığı için çizgiyi görmek zorlaşır. Bu teknik te pırlantanın kesim kalitesi düşük olduğunda ışığı kırma şekli de değişecektir ve bu yöntem yanıltıcı bir hal alacaktır. O yüzden bilimsel olarak ayırt etme yöntemlerinde yer almaz.

Çizgi testiyle pırlantayla atomu ayırt etmek

Pırlanta eğitimlerimize katılmak için başvuru formundan veya egitim@sinapirlanta.com mail adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz

Pırlantanın Taklitleri

Pırlanta nadir bulunduğu ve ekonomik olarak da herkesin elde edemeyeceği değerde olduğu için yıllar boyunca ona benzetilmeye çalışılan taşlar olmuştur. Asırlar boyunca beyaz olan her taş elmasla kıyaslanmıştır ancak ışıltısı ve sertliği bakımından hiç biri ona yaklaşamamıştır. 20. yüzyılın başlarından itibaren elmas görünümü yakalamak için sentetik olarak taşlar üretilmeye başlanmıştır.

Yakın zamanda elmasın taklidi olarak piyasaya sürülen taşlar şunlardır:

• Kurşunlu cam (1900)

• Titanya (1948)

• Fabulit (1955)

• YAG (1962)

• GGG (1968)

• Kübik zirkon (1976)

• Mozanit (1998)

• Karborit (2019)

Elmas görünümüne sahip olan ilk taklit hiç şüphesiz ki camdan türetilmiştir. Sertlik bakımından biraz daha üstün olabilmesi için de kurşunlu camdan pırlanta formunda taşlar üretilmiştir.

Pırlantaya benzer olarak görülen bu taşların elbetteki kimyasal ve fiziksel olarak farklılıkları bunlardan yararlanarak da onları ayırt edebiliyoruz. Bu konuyu geniş bir şekilde kendi başlıkları altında inceleyeceğiz.

Piyasada sıklıkla kübik zirkon (CZ), piyasa adıyla atom denilen taş ve mozanit karşımıza çıkmaktaydı. Bu yıl satışa sunulan karborit taşının da piyasada nasıl yer edineceğini zaman gösterecektir.

Pırlanta ticareti yapanlar için elbette ki bunları ayırt etmek çok basit. Pırlantaya merakı olanlar, sektöre yeni girecekler ve kendini geliştirmek isteyenler için biz burada teorik olarak konuyu ele alacağız. Pratik olarak da konuya hakim olmak isteyenleri de eğitimlerimize davet ediyoruz.

Pırlanta eğitimlerimize katılmak için başvuru formundan veya egitim@sinapirlanta.com mail adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz